مقدمه:

در سالهای اخیر بازار سرمایه ایران از جذابیت خوبی برخوردار شده است و بسیاری از سرمایه گذاران خرد و کلان وارد این بازار شده اند . بازدهی مناسب بازار سرمایه باعث افزایش تقاضا برای خرید سهام شرکتها و اوراق بهادار مختلف شده است . آزاد سازی سهام عدالت و عرضه اولیه بسیاری از شرکتهای دولتی به رونق این بازار کمک کرده است. تحریم برخی از اقلام وارداتی منجر به تمرکز بر روی سرمایه گذاری داخلی و توجه بیشتر به شرکتهای داخلی شده است . این توجه باعث رونق بخشی از شرکتهای داخلی شده است.

همه موارد فوق و بسیاری از عوامل و متغیر های دیگری وجود دارد که بر بازار سرمایه تاثیر گذار خواهند بود. بازدهی مناسب بازار سرمایه باعث تشویق و ترغیب بسیاری از آحاد جامعه برای ورود به این بازار شده است. با این مقدمه دانستن برخی از اصطلاحات و تعاریف مربوط به بازار سرمایه و بورس لازم و ضروری است.

ممکن است در رابطه با سرمایه گذاری در بورس سوالاتی  به شرح زیر مطرح باشد.

بورس چیست؟

چگونه در بورس سرمایه گذاری کنیم؟

نماد معاملاتی چیست؟

قیمت سهام شرکتها به چه عواملی بستگی دارد؟

کارگزار کیست؟

شاخص بورس چیست ؟

چگونه می شود شرکتها را تحلیل کرد و سپس به خرید سهام آنها اقدام کنیم؟

سامانه کدال چیست؟

فرابورس چیست؟

در خرید و انتخاب سهام شرکتهای بورسی چگونه از صورت وضعیت مالی آنها استفاده کنیم

پورتفوی چیست؟

چه گروههایی در بورس و فرابورس اقدام به فروش سهام می کنند؟

چگونه کد بورسی دریافت کنیم ؟

صندوق مشترک سرمایه گذاری چیست و چگونه به کاهش ریسک سرمایه گذاری کمک می کند؟

چقدر با نرم افزارهای رایج در کارگزاریها آشنا هستیم؟

عرضه و تقاضاهای سهام شرکتها چگونه است و از چه عواملی تبعیت می کند؟

واردات کالاها و خدمات چگونه بر سهام شرکتهای بورس اثرگذار است ؟

صادرات کالاها و خدمات چه آثاری بر قیمت سهام شرکتهای بورسی دارد؟

نوسانات بازار ارز چه تاثیری بر بازار بورس دارد؟

چگونه با تنوع بخشی به سبد خرید خود ریسک سرمایه گذاری خود را کاهش دهیم؟

با افق بلند مدت به سرمایه گذاری خود نگاه می کنیم؟

ضمن اینکه در بازار سرمایه با هیجان وارد نشویم و با هیجان نیز به فروش سهام خود اقدام نکنیم در این صورت ریسک سرمایه گذاری خود را بالا برده ایم .

 

مفهوم بازار

بازار مکانی هست که در آن خرید و فروش صورت می‌گیرد. هرگاه شرایطی برقرار شود که بین خریدار و فروشنده رابطه برقرار شود و معامله‌ای صورت بگیرد بازار تشکیل شده است.

شاخص بورس

در بازار بورس، سهام شرکت های مختلفی معامله می شوند. شاخص بورس به نوعی میانگین قیمت تمامی سهام موجود در یک بورس است و اگر شاخص رشد کند یعنی به طور متوسط قیمت سهام های مختلف در بازار در حال رشد هستند. برای محاسبه شاخص فرمول های مختلفی وجود دارند. شاخص بورس تهران قبلا به صورت میانگین وزنی محاسبه می شود و در آن قیمت هر شرکتی ضربدر سهم آن شرکت از کل ارزش بازار می شد. امروزه شاخص بورس تهران به شاخص بازدهی تبدیل شده یعنی در محاسبه آن علاوه بر قیمت سهام، سود تقسیمی شرکت‌ها در مجامع نیز محاسبه می‌شود. بنابراین، شاخص بورس امروز در بورس تهران نوعی شاخص بازدهی وزنی است. در این مدل محاسبه شاخص، اگر چند شرکت بزرگ در بورس شاهد ریزش قیمت باشند، اما بقیه شرکت ها مثبت باشند، ممکن است میانگین وزنی آنها در نهایت نزولی شود چون وزن چند شرکت بزرگ ، و تاثیر آنها در محاسبه شاخص بیشتر هست.

بازار بورس

بازار بورس بازاری است که در آن دارایی های مالی معامله می شوند و افراد می توانند به نسبت سرمایه های خرد و کلان شان در شرکت هایی که سهامی عام هستند شریک شوند و از سود یا زیان آن شرکت مذکور به نسبت سرمایه شان بهره مند شوند و در هر زمان دلخواه این دارایی را در کوتاه ترین زمان ممکن به افراد دیگر واگذار کنند.

انواع بازار بورس

1.بورس اوراق بهادار:

در این نوع بورس دارایی‌هایی مانند سهام، اوراق مشارکت و . مورد معامله قرار می‌گیرد.

2.بورس ارزهای خارجی:

خرید و فروش ارز‌های خارجی نظیر دلار، پوند، یورو و… در این بازار انجام می‌شود که به آن فارکس می گویند.

3.بورس کالا:

بورس کالا، بازار متشکل و منسجمی است که تعداد زیادی از فروشندگان، کالای خود را عرضه و کالای مربوطه پس از بررسی‌های کارشناسی و قیمت‌گذاری توسط کارشناسان آن بازار، به خریداران ارائه می‌شود. در این بورس معمولا مواد خام و مواد اولیه مورد معامله قرار می‌گیرند. در بورس کالای تهران مواردی نظیر خوراک دام، ذرت، فولاد، زعفران و غیره معامله می شوند. بورس کالا خود به بازار فیزیکی و بازار آتی (ابزار مشتقه) تقسیم می‌شود.

بازار آتی

قرارداد آتی یعنی الان ما اقدام به خرید کالایی می‌کنیم اما تصمیم نداریم که همین الان کالا را تحویل بگیریم. در واقع می‌خواهیم چند ماه بعد کالا را تحویل گرفته و پول آن را بپردازیم، بنابراین به  قراردادی که طی آن کالایی را اکنون و با قیمت مشخصی خریداری ‌کنیم اما تحویل و پرداخت وجه آن در آینده صورت می‌گیرد، قرارداد آتی می‌‌‌گویند.
در این قرارداد طرفین متعهد به تحویل کالا و پرداخت وجه آن در تاریخ مشخصی در آینده هستند و برای تضمین انجام تعهد باید خریدار و فروشنده هر کدام مبلغی را نزد شخص امینی (سازمان بورس کالا) قرار دهند.
جالب است بدانید که قرارداد آتی قراردادی دو طرفه است و می‌توانیم بدون در اختیار داشتن کالا همین الان کالا با مشخصات معین را بفروشیم و در آینده (پس از چند ماه) آن را تهیه کنیم و با قیمتی که اکنون توافق کردیم تحویل بدیم و پول آن را دریافت کنیم.

این نوع معامله برای کسانی که قصد دارند ریسک خود را کم کنند بسیار مناسب است مثل کشاورزان و تولیدکنندگان موادغذایی. کشاورز می‌خواهد مطمئن شود در فصل برداشت محصول از نوسان قیمت در امان باشد و کارخانه هم برای برنامه‌ریزی و بودجه‌بندی نیاز دارد مقدار و قیمت خریدهای آینده خود را از قبل مشخص کند. نوسان گیران نیز می توانند از این بازار سود کنند مثلا شما اگر پیشبینی می کنید قیمت چیزی قرار هست در آینده کاهش پیدا کند، می توانید آن را اکنون به قیمت روز که بالاتر هست بفروشید و در آینده وقتی قیمت کاهش یافت، با قیمت ارزان تری آن را تهیه کنید و تحویل دهید و اینطوری عملا شما یک چیز را ارزان خریدید و گران تر فروختید و از این اختلاف قیمت سود کرده اید.

قرارداد آتی سکه طلا یکی از انواع قراردادهای آتی هست که به شدت در بورس ایران پرطرفدار است.

بازار سرمایه

به بازارهای مالی جهت خرید و فروش اوراق قرضه یا اوراق بهادار، با سررسید بیشتر از یک سال و دارایی‌های بدون سررسید، اطلاق می‌شود. در معمول‌ترین تقسیم‌بندی، بازار سرمایه از نظر مرحله عرضه اوراق بهادار، به دو بازار اولیه (بازار دست اول) و ثانویه (بازار دست دوم) تقسیم می‌شود. در یک تقسیم‌بندی کلی دیگر، بازار سرمایه‌ای ایران از نظر شرایط شرکت‌ها، به دو بازاربورس اوراق بهادار و فرابورس طبقه‌بندی می‌شود.که در حال حاضر حدود 400 شركت در بورس اوارق بهادار تهران پذيرفته شده اند.

سهام شرکت

سهام در واقع قسمتی از سرمایه یک شرکت است. هر سهم، نشان‌دهنده کوچکترین واحد مالکیتی، در یک شرکت یا کارخانه است. دارندهٔ هر سهم یا سهامدار، به همان نسبتی که سهام در اختیار دارد، در مالکیت شرکت یا بنگاه تولیدی شریک است. برای مثال، اگر شرکتی به تعداد دو میلیون سهم منتشر کرده و شخصی مالک دو هزار سهم در این شرکت باشد، او یک‌هزارم از مالکیت این شرکت را در اختیار دارد. شما به عنوان سهامدار یک شرکت در سود سالیانه آن شرکت سهیم خواهید بود و همچنین می توانید در جلسات مجمع سهامداران شرکت کنید و در تصمیمات کلان شرکت نیز به نسبت سهامتان حق رای خواهید داشت.

کد بورس یا کد سهامداری

کد بورسی یا کد سهامداری یک کد منحصر به فرد هست، مثل کد ملی، برای شناسایی هر یک از افراد داخل بورس از این کد منحصر به فرد استفاده می کنند. شما برای انجام معاملات چه اینترنتی و چه به صورت حضوری نیاز دارید که کد بورسی خود را اعلام کنید. این کد معمولا از 3 حرف و 5 عدد تشکیل شده. زمانی که در یک کارگزاری برای اولین بار ثبت نام می کنین آنها مدارک شما را برای سازمان بورس می فرستند و برای تان کد بورسی میگیرند.

فرا بورس

شرکت هایی که می خواهند وارد بازار بورس شوند باید شرایط زیادی را داشته باشند و گاها رسیدن یک شرکت به استاندارد های لازم برای حضور در بورس بسیار زمانبر و هزینه بر خواهد بود برای همین بسیار از شرکت ها ترجیح می دهند بجای حضور در بازار اصلی بورس، در فرابورس حضور پیدا کنند. حضور در فرابورس شرایط به نسبت ساده تری دارد. در این بازار نظارت کمتری از طرف سازمان بورس در جریان هست بنابراین معاملات می توانند پر ریسک تر و در عین حال پر سودتر باشند. قوانین محدود کننده ای مثل حجم مبنا در فرابورس وجود ندارند. اطلاعات مالی شرکت ها هم نسبتا از شفافیت کمتری در این بازار برخوردار هستند اما با این حال فرا بورس نیز بسیار بازار پر رونقی هست و طی سالیان گذشته شاهد رشد خیلی خوبی در این بازار نیز بوده ایم. عملا فرابورس برای شرکت های کوچک تر که توان حضور در بازار اصلی را ندارند ساخته شده است تا از مزایای عرضه سهامشان در محیطی مثل بورس بهره ببرند.

نماد های بورس

در بازار های بورس برای اینکه هر شرکتی را به توان راحت تر شناسایی کرد و نیازی به استفاده از اسم کامل و طولانی شرکت ها نباشد، به آنها کدهایی چند حرفی اختصاص می دهند که به این کدها اصلاحا نماد می گویند. مثلا نماد شرکت مخابرات ایران میشود اخابر.

شرکت‌ها در بورس یک تقسیم‌بندی کلی هم دارند و هر‌کدام از آنها بر اساس نوع فعالیت شان در یک گروهی قرار میگیرند. گروه هایی نظیر بانک‌ها، سرمایه‌گذاری‌ها ، شرکت‌های خودرویی، شرکت‌های قندی، شرکت‌های سیمانی، کاشی و سرامیک و گروه‌های دیگر.…

در گروه خودرویی ابتدای حرف هر کدام از این نمادها با حرف ( خ ) شروع می‌شود. به عنوان مثال به ایران خودرو می‌گویند خودرو و یا به شرکت سایپا می‌گویند خساپا به شرکت زامیاد می‌گویند خزامیا.

دامنه نوسان

در بورس تهران قانونی وجود دارد که میزان نوسان قیمت سهام ها را محدود می کند. هدف از این قانون مواظبت از سرمایه های سرمایه گذاران هست. بنابر این در هر روز قیمت سهم در بازار بورس ایران در شرایط عادی می تواند در نهایت 5% رشد یا ریزش داشته باشد، پس حداکثر نوسان روزانه یک سهم در بورس تهران می تواند 10% باشد.
البته این محدودیت در بعضی مواقع برداشته میشود مثلا اگر سهامی دچار گره معاملاتی شود، برای رفع گره دامنه نوسان را تغییر می دهند. همینطور وقتی یک سهامی برای مدتی بسته باشد، در زمان بازگشایی از سیستم حراج استفاده میشود و قیمت آن به طور آزادانه می تواند نوسان کند تا به قیمت تعادلی که مورد نظر بازار هست برسد.

تفاوت قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله

لطفا توجه کنید که قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله با هم متفاوت هستند.

قیمت آخرین معامله ، همانطور که از نامش پیداست، به آخرین معامله ای که در آن روز انجام شده اشاره دارد.
قیمت پایانی اما مفهوم متفاوتی هست که باید محاسبه کنیم. در محاسبه آن 2 فاکتور تاثیر گذارند ، فاکتور اول اینکه قیمت ها روی چه اعدادی معامله شده اند. مثلا اگر 90% معاملات امروز روی +2% انجام شده اند و فقط 10% قیمت معاملات در پایان روز به +5% رسیده اند، آن وقت میانگین وزنی آنها مشخص کننده قیمت پایانی خواهد بود. بدیهی است در این مثال قیمت پایانی که محاسبه می کنیم پایین تر از قیمت آخرین معامله خواهد شد.

فاکتور دیگری که در محاسبه قیمت پایانی دخیل هست حجم مبناست. اگر سهامی حداقل به اندازه حجم مبنایش معامله شده باشد فرمول بالا صدق می کند وگرنه، به نسبتی که امروز معامله شده، قیمت را تعدیل می کنند. مثلا با فرمول بالا می بینیم که قیمت پایانی 2.3% به نسبت اول روز رشد کرده اما چون حجم معاملات فقط نصف حجم مبنا بوده بنابراین قیمت پایانی بجای اینکه 2.3% رشد کند فقط 1.15% رشد خواهد کرد.

پس به طور خلاصه سهامی که آخر روز روی مثبت 5% داشت معامله می شد، بخاطر اینکه اولا بیشتر معاملاتش روی مثبت 2درصد بوده و ثانیا حجم مبنایش پر نشده، نهایتا قیمت پایانی اش مثبت 5% نخواهد شد بلکه مثبت 1.15% بیش از قیمت آغاز روز خواهد بود.

این قیمت پایانی که محاسبه می شود، مبنای قیمت گذاری روز بعد خواهد بود، یعنی دامنه نوسان فردا بر اساس قیمت پایانی امروز محاسبه می شود نه قیمت آخرین معامله.

نگران نباشید اگر احساس می کنید این مطلب برایتان کمی پیچیده هست، ما اینها را کامل در دوره های آموزشی با ذکر مثال های مختلف به شما آموزش خواهیم داد.

قیمت سر به سر

اگر شما سهام یک شرکت را به صورت پلکانی در قیمت های مختلف خریده باشید، و قیمت در این مدت کاهش هم داشته، حالا می خواهید ببینید حداقل به چه قیمتی باید بفروشید که ضرر نکنید. برای پیدا کردن این عدد که به آن قیمت سر به سر می گویند شما باید میانگین وزنی خرید های انجام شده تان را حساب کنید. مثلا اگر 100 سهام با قیمت 200 تومان و 50 سهام با قیمت 160 تومان خریده اید، میانگین وزنی خرید شما می شود:

(100*200+50*160)/150=186.66

بنابراین شما باید حداقل این سهام ها را به قیمت 186.66 تومان بفروشید تا در این معامله ضرر نکنید. حواستان باشد کارمزد معاملات سهام را نیز به این عدد اضافه کنید.

گره معاملاتی

اگر یک نمادی برای مدت طولانی صف خرید یا فروش باقی بماند و حجم کافی معامله نشود اصلاحا می گویند این سهام دچار گره معاملتی شده و آنگاه می تواند مشمول قوانین رفع گره بشود. برای اینکه سهامی مشمول قوانین رفع گره شود باید آن سهام:

1) با وجود برخورداری از صف سفارش خرید یا فروش در پایان جلسه معاملاتی حداقل معادل یک برابر حجم مبنا برای شرکت‌هایی با تعداد سهام ۳ میلیارد و بیشتر و دو برابر حجم مبنا برای سایر شرکت‌ها، حداقل به مدت ۵ روز مورد معامله قرار نگیرد یا متوسط معاملات روزانه آن در این کمتر از ۵% حجم مبنا باشد. .

2) کلیه معاملات آن سهام در ۵ روز متوالی در سقف دامنه نوسان روزانه قیمت باشد.

3) کلیه معاملات آن سهام در ۵ روز متوالی در کف دامنه نوسان روزانه قیمت باشد.

اگر سهامی طبق شرایط بالا در گره افتاده بود و مشمول قوانین رفع گره معاملاتی شود آنگاه در روز بعد دامنه نوسان قیمت آن بجای 5% مرسوم، به 10% افزایش پیدا می کند. مثلا سهامی که برای مدت طولانی صف خرید بود و معامله نمی شد حالا 10% بیشتر از قیمت های قبلی باز می شود و می تواند تا 5% نیز بالاتر رود. سهام هایی که قرار است در روز آینده، رفع گره معاملاتی شوند از طریق پیام ناظر بورس در سایت «TSETMC» اطلاع رسانی می شوند.

پرتفو

به زبان ساده پوتفو یا همان پورتفولیو یک ترکیب مناسبی از سهام یا سایر دارایی‌ها است، که یک سرمایه‌گذار آن‌ها را خریداری کرده‌است. یعنی بجای اینکه تمام سرمایه خود را در یک سهام سرمایه گذاری کند می آید سهام های مختلفی را می خرد و سبد سهام تشکیل می دهد. هدف از تشکیل سبد سهام، تقسیم کردن ریسک سرمایه‌گذاری بین چند سهم است. اجازه بدید مثالی بزنیم، فرض کنید شما سهام یک شرکت بستنی سازی را می خرید، این شرکت زمستان ها درآمدش کاهش می یابد چون به دلیل سردی هوا مردم کمتر بستنی می خورند. حالا شما به فکر افزایش درآمد هستید. تصمیم میگیرید سهام یک شرکت چترسازی را بخرید. اینطوری در زمستانها که فروش بستنی پایین می آید، فروش چتر به دلیل هوای بارانی افزایش می یابد. پس اگرچه شما یکی از درآمدهایتان کاهش یافته اما بالا رفتن درآمد شرکت دیگرتان می تواند آن را جبران کند. به این کار می گویند ساخت پورتفو. یک ضرب‌المثل معروف می‌گوید: «همه تخم‌مرغ‌ها را در یک سبد نگذارید.»، چرا که در صورت شکستن سبد، این ریسک وجود دارد که همه تخم‌مرغ‌هایتان نابود شوند. پس هدف از تشکیل پورتفو کاهش ریسک در سرمایه گذاری هست.

یک سبد سهام خوب باید حداقل 3 و حداکثر 8 سهام داشته باشد. ضمنا باید سهام هایی را در سبد گذاشت که با همدیگر همگرا نباشند. یعنی مثلا اگر شما سهام 4 شرکت پتروشیمی را بخرید شما ریسک تان را کاهش نداده این و هر خبری که روی صنعت پتروشیمی تاثیر گذار باشد روی کل سبد شما تاثیر می گذارد. یک سبد سهام خوب باید سهام هایی از صنایع مختلف را در خود داشته باشد.

ارزش پورتفوی چیست؟ به جمع ارزش دارایی های داخل یک پورتفو، ارزش پورتفو می گویند. برای محاسبه ارزش پورتفو از ارزش روز آن دارایی ها استفاده می کنند. معمولا وقتی یک شرکت سرمایه گذاری را می خواهند بسنجند به ارزش پورتفوی آن و رشدش نگاه می کنند.

آیا تک سهم شدن استراتژی خوبی هست؟ اصطلاح تک سهم شدن زمانی به کار می رود که فرد تمام دارایی اش را فقط روی یک سهم سرمایه گذاری می کند. این کار ریسک به شدت بالایی دارد و درصورتی که خبری غیر منتظره راجع به آن شرکت اعلام شود و یا مثلا اتفاق ناگواری برای آن بیفتد، مثل آتش گرفتن یکی از چاه های نفتی شرکت حفاری، آن وقت تمام سرمایه شما به شدت ضربه سختی می خورد. تک سهم شدن بیشتر شبیه قمار هست و یک سرمایه گذار حرفه ای همیشه در پی کنترل کردن ریسک خود هست و از تکنیک های ساخت پورتفو استفاده می کند.

نکته آخر اینکه همیشه تعادل را رعایت کنید و آنقدر سرمایه تان را پخش نکنید که کنترل و مدیریت آن سخت شود.

کارمزد

کارمزد معامله در بورس بسیار اندک است، حدوداٌ 0.5% در خرید و 1% در فروش که این 1% در فروش شامل مالیات هم می باشد. توجه به 2 نکته ضروری هست اول اینکه مالیات از مبلغ فروش کسر می شود حتی اگر شما سود نکرده باشید. نکته دوم اینکه تمام این کارمزد ها و مالیات ها اتوماتیک از طرف کارگزار محاسبه شده و مبلغ خالص به حساب شما واریز می گردد پس نیازی نیست پس از دریافت پولتان شما مبلغی را به جایی پرداخت کنید. پس به طور مثال اگر شما یک میلیون تومان دارید و می خواهید یک سهام 200 تومانی را بخرید باید نیم درصد به قیمت سهام اضافه کنید تا ببینین هزینه خرید هر یک سهم چقدر میشود که در این مثال می شود 201 تومان. حالا می توانید یک میلیون تومانی که دارید را تقسیم بر 201 تومان کنین تا ببینین چه تعداد سهام می توانید کلا بخرید.

شایان ذکر است که کارمزد معامله اوراق مشارکت، اوراق اجاره، اسناد خزانه اندکی متفاوت بوده و در صورت نیاز می توانید آنها را از شرکت کارگزاری تان بپرسید.

آیا احتمال دارد تمام پولمان در بورس از بین برود؟

در این بازار شما ممکن است در صورت آموزش ندیدن و سهل انگاری دچار زیان مالی شوید ولی ممکن نیست که کل موجودی شما صفر شود. در صورتی موجودی شما صفر می شود که از کارگزار خود اعتبار بگیرید و زیان های سنگینی در مهاملات خود متحمل شوید ؛ به خاطر همین دلیل افراد در ابتدای مسیر در این بازار بدون اعنبار معامله انجام می دهند یا در صورت استفاده از اعتبار از روش های مدیریت ریسک استفاده می کنند. بنابراین روش های متنوعی برای محدود کردن و یا از بین بردن ریسک وجود دارد.

با ما بمانید اطلاعات جذابی در مورد سرمایه گذاری در بورس به شما خواهیم داد.

با شما خواهیم بود با ویدیوهای تصویری آموزش بورس و نکات قابل استفاده در مورد فراگیری سرمایه گذاری در بورس

 

فهرست
تیم پشتیبانی مشتری ما برای پاسخگویی به سوالات شما در اینجا هستند. از ما چیزی بپرسید!
WeCreativez WhatsApp Support
مدیر پشتیبانی
پشتیبان سایت
در دسترس